Yazının kullanılmasından önceki devirlere “tarih öncesi devirler” denir. Bu devirlerle ilgili yazılı belge olmadığından kazılar sonucunda bulunan eser ve kalıntıların incelenmesiyle bilgi edinilmektedir. Tarih öncesi devirlerin sınıflandırılmasında kullanılan araç – gereç ve madenler dikkate alınmıştır. (Taş ve Maden Devri)

I) Taş Devirleri

  1. Eski Taş Devri (MÖ. 600.000 – 10.000):
  • Kaba Taş Devri de denen bu dönemde yeryüzü buzullarla kaplıydı.
  • İnsanlığın en uzun devridir.
  • Mağaralarda barınan insanlar göçebe gruplar halinde (Klon) avcılık ve toplayıcılık yaparak geçinirlerdi.
  • Hayvan postlarında giysilerle soğuktan korunmaya çalışmışlardır.
  • Barındıkları mağara duvarlarına avladıkları hayvan resimlerini çizmişlerdir.

Orta Taş Devri (Yontma Taş, Mezolitik MÖ 10000 – 8000):

  • İklim biraz yumuşamış, avcılık ve toplayıcılık devam etmiştir.
  • Çakmak taşlarının yontulmasıyla şekillendirilen ilkel baltalar, alet ve silah olarak kullanılmıştır.
  • Ateş bulunmuştur. Bu sayede soğuk ve vahşi hayvanlardan korunulmuştur.

Not: Ateşin bulunması, madenlerin işlenmesini kolaylaştırmıştır.

Yeni Taş (Cilalı, Neolitik) Devri MÖ. 8000 – 5500):

  • Buzulların çekilmesi, iklim koşullarının yumuşamasına ve su kenarlarına yerleşilmesine zemin hazırlandı.
  • Tarımsal faaliyetler başlanmıştır.

Böylece;

  • Göçebe hayattan yerleşik hayata; avcılık ve toplayıcılıkta üretici duruma geçildi.
  • Gücü, eti ve derisinden faydalanmak için hayvanlar evcilleştirildi.
  • İnsanların biraz daha rahat bir hayata geçmesi nüfusun artmasına zemin hazırladı.
  • Yerleşik hayata geçilmesi toplum içinde meslek ve iş bölümünün yapılmasına ortam hazırladı.
  • Üretimle birlikte ilkel anlamda ticari ilişkiler başladı.
  • Tarım faaliyetlerinin başlaması yardımcı güce ihtiyacı ortaya çıkarmıştır. (Kölecilik)
  • Tarımla birlikte toplumsal gelişim süreci şeyle olmuştur. Tarım – Yerleşik yaşam – Özel mülkiyet – Ticaret – Toplumda sınıflaşmalar – Kölecilik – Devletlerin kurulması

II) Maden Devirleri

  • Taş devrinden Maden Devrine geçişe Bakır – Taş (kalkolitik) Devri denir.
  • İşlenmesi kolay olduğundan altın, gümüş ve bakır ilk kullanılan madenlerdir.
  • Altın ve gümüş, süs eşyası yapımında, bakır ise araç – gereç yapımında kullanılmıştır.
  • Tarım ve hayvancılık biraz ilerlemiş, yerleşim yerleri büyümüştür.
  • Bakır ve kalayın karışımından tunç elde edilmiştir. Araç – gereçler tunçtan yapılmıştır.
  • Tunç Devrinde; ilk şehir devletçikleri ve Sümer, Hitit, Mısır, Babil gibi büyük devletler kurulmuştur.
  • Demirin işlenmeye başlamasıyla daha dayanıklı araç – gereç ve silahlar yapılmıştır. Demir kullanılması medeniyetin gelişmesinde etkili olmuştur.

Bu devirde;

  • Mimari gelişmiş, büyük binalar yapılmıştır.
  • Yerleşim alanlarının genişlemesi, toplumsal hayatın düzenlenmesi ve ihtiyaçların daha rahat karşılanmasına ortam hazırlanmıştır.
  • Ticari faaliyetlerin gelişmesiyle, toplumlar arası ilişkiler ve mücadeleler arttı.

Uyarı:

  • Tarih öncesi devirlerin başlama ve bitiş zamanı bölgelere göre farklılık gösterir.
  • Tarih öncesi devirler dünyanın her tarafında aynı zamanda yaşanmamıştır.
  • Toplumlar tarih öncesi devirleri aynı sıraya göre yaşamışlardır. (Tarihsel gelişim göstermemişlerdir.) Örneğin; Demir devrini yaşayan bir topluluk Cilalı Taş Devrini yaşayan bir bölgeye göç ettiğinde, yeni yerleştiği bölgede bakır ve tunç devirleri atlanarak doğrudan demir devrine geçilmiş olur.
  • Toplumlar arası iletişim arttıkça, devirlerin süresi kısalmaktadır.