Osmanlılar, Anadolu’da siyasi birliğin sağlaması yanında, düşünce birliğinin sağlanmasına da büyük önem verdiler. Osmanlıların bütün sistemlerinin teorik yapısını İslam hukuku, Eski Türk gelenekleri ve yerel kültürler birleşerek oluşturuyordu. Osmanlılarda Sünni İslam inanışı, Anadolu’ya gelirken İran’ın Tasavvufi düşüncesinden, eski Türk inançlarından ve Anadolu’daki Uç bölgelerin kültüründen yararlanarak senteze ulaşmıştır.

Osmanlıda Belli Başlı Bilim ve Düşünce Adamları

MOLLA FENARİ: İznik Medresesi’nde yetişmiştir. “Mantık” kitabıyla ün kazandı.

KADIZADE-İ RÛMİ: Matematik ve astronomi bilginidir. Uluğ Bey zamanında Semerkant Rasathanesinde müdürlük ve medresede müderrislik yaptı.

HEKİM BEREKET: Arapça’dan Türkçe’ye tıp kitabı çevirdi. Fatih külliyesi, devrin en ünlü bilim adamlarını bir araya topladı.

ALİ KUŞÇU: Fatih döneminde en önde gelen bilim adamıdır. Türkiye’de matematik öğretiminin ilk kurucusudur. Dönemin başka matematikçisi de Sinan Paşa’dır. Aşık Paşaoğlu; Osmanlı kuruluş dönemini anlatan en ünlü tarihçidir.

XVI.  yüzyılda Kanuni tarafından açılan Süleymaniye Medreseleri’nde, diğerlerinden farklı olarak tıp medresesi bulunuyordu. Devrin önemli uleması Zembilli Ali Cemali, Kemal Paşazade ve Ebussuud Efendi’dir. Bu kişiler İslâm hukuku ve dini bilimlerde ün kazandılar.

MATRAHÇI NASUH: Yazdığı matematik kitabını Yavuz Sultan Selim’e sundu. XVI. yüzyılda matematikçiler astronomi ile de uğraştılar.

TAKİYYÜDDİN MEHMET: Hoca Sadettin’in yardımlarıyla İstanbul’da bir rasathane kurdu (1578).

XVII. yüzyıl bilim adamlarından Kâtip Çelebi’nin, Keşfü’z Zünun adlı bibliyoğrafyası, pozitif bilimler ve felsefeyi savunan Mizanülhak fi ihtiyari’ı Ehak’ı, coğrafya ve kozmoğrafya kitabı olan Cihannüma’sı çok ünlüdür. Bu dönemin ünlü tarihçileri; Peçevi İbrahim Efendi, Kâtip Çelebi, Solakzade, Müneccimbaşı Ahmet Dede’dir. Ayrıca, coğrafya alanında, Katip Çelebi ve Evliya Çelebi önemli eserler verdiler