Etiket: tarihe yardımcı

Tarihin Faydalandığı Bilim Dalları

Tarih sosyal bir bilim dalıdır. Bu yüzden konuları geniş bir zaman dilimi ve birçok topluluğu ilgilendirmektedir. Bu durum tarih biliminin diğer bilim dallarından yardım almasını gerektirmektedir. Tarihe yardımcı olan bilim dalları şunlardır:

  • Coğrafya (Yer Bilimi): Toplumların yaşama biçimleri, kültür ve uygarlıkları ile yaşadıkları bölgenin coğrafi özellikleri arasında doğrudan bir ilişki vardır. Yer bilimi olarak da bilinen coğrafya tarih bilimine bu ilişkiyi ortaya koymasında yardımcı olur. Örneğin; Anadolu’nun tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmasını araştıran tarihçi, buna ilk cevap olarak; Anadolu’nun coğrafi konumunu verecektir.
  • Arkeoloji (Kazı Bilimi): Toprak ve su altında kalmış tarihi eserlerin ortaya çıkarılmasını sağlayan bilim dalıdır. Özellikle yazıdan önceki (Tarih Öncesi Devirler) dönemin aydınlatılmasında etkilidir. Tarih araştırmalarına en fazla yardımcı olan bilim dallarının başında gelir.
  • Etnografya (Kültür Bilimi): Toplumların örf, adet ve geleneklerini inceler. Örneğin; Eski Türklerde hükümdarın eşi olan Hatun’un da yönetimde söz sahibi olması gibi konular bu bilim dalının alanına girer.
  • Kronoloji (Zaman – Takvim Bilimi): Tarihsel olayların zamanını belirleyerek düzgün ve bilimsel bir sıraya konulmasını sağlar. Zamanı tespit edilemeyen olayların doğru değerlendirilmesi mümkün değildir.
  • Paleografya: Eski yazı bilimidir dünümüzden önceki uygarlıkların kutlandıkları yazıyı inceleri İlk yazıyı bulan Uygarlık Sümerlerdir. Tarihi devirlerin aydınlatılmasında tarihe yardımcı olan en önemli bilim dalıdır.
  • Diplomatik (Belgeler Bilimi): Devletlerin iç ye dış yazışmalarını inceleyen bitim dalıdır, Fermanları buyruklar anlaşma metinleri bu bilimin alanına girer. Örneğin; M Ö. 1260 tarihinde Mısırlılar ile Hititler arasında imzalanan Kadeş Antlaşması gibi.
  • Filoloji (Dil Bilimi): Geçmişte ve günümüzde var olan dilleri inceler. Diller arasındaki akrabalık bağlarını, sözcük alış-verişini inceleyerek tarihe yardımcı olur.
  • Epigrafya: Anıtları, kitabeleri, mezarlar üzerindeki yazıları inceler. Örneğin; Orhun Abideleri incelenerek eski Türklerin yaşam tarzı ve devlet yönetimi hakkında bilgi edinilmiştir.
  • Nümizmatik (Para Bilimi): Tarihte ilk defa parayı kullanan Lidyalılardan günümüze kadar eski paraları inceler. Tarihte para bastırma bağımsızlık ve ekonomik gücü simgelemiştir. Paralar döneminin hükümdarı tarımsal faaliyetleri ve ekonomisi hakkında da önemli bilgiler barındırırlar.
  • Sigilografi: Mühürleri inceleyen bilim dalıdır. Resmi. belge ya da yazışmalardaki mühürlerin doğruluğunu, dolayısıyla belgenin geçerli olup olmadığını inceler.
  • Heraldik: Armaları inceleyen bilim dalıdır.
  • Sosyoloji (Toplum Bilimi): İnsan topluluklarının yaşayışlarını, oluşturdukları kurumlan ve bu kurumların toplumsal hayata etkilerimi inceler.
  • Felsefe: Doğru düşünmeyi, elde edilen veriler arasında bağ kurmayı, olaylara farklı bakmayı öğretir.
  • Psikoliji: İnsanların ruhi durumunu ve karakterini inceleyen bilim dalıdır.
  • İstatistik: Belirli bir amaç için toplanan veriler yer yer tarihi olayların aydınlatılmasına katkı sağlamaktadır. Birçok olayın temelinde ekonomik nedenler vardır. İstatistik bunların belirlenmesinde yardımcı olur.
  • Hukuk: Tarihte Sümerler ile başlayan toplumsal yaşamı düzenleme çalışmaları, sonraki zaman dilimlerinde de birçok devlet ve uygarlık tarafından ele alınmıştır. Bu hukuk kuralları incelenerek insanların birbirleri ve devletle olan ilişkilerini ortaya konmuştur. Toplamların gelişmişlik düzeyleri, siyasi ve kültürel yapılarıyla ilgili bilgiler de hukuk kurallarına bakılarak elde edilebilir.
  • Edebiyat: Tarih boyunca yaşanmış olayların birçoğu edebiyata konu olmuş ve edebiyat sayesinde günümüze kadar ulaşabilmiştir.
  • Sanat Tarihi: Fertlerin ve toplumların bıraktıkları eserleri inceler. Kültürel gelişmişlik düzeylerini, zenginliklerini, inançlarını ortaya koymayı sağlar.
  • Kimya: “Karbon 14 Metodu” ile tarihi buluntuların madde yapısını inceleyerek hangi döneme ait olduğunu belirler. Özellikle fosillerin ve iskeletlerin incelenmesinde tarihe yardımcı olur.

Tarih öncesi devirlerin aydınlatılmasında arkeoloji, coğrafya, antropoloji, etnografya, kimya bilimleri; tarihi devirlerin aydınlatılmasında ise kronoloji’, nümizmatik, paleografya, filoloji, diplomatik, sosyoloji tarih bilimine yardımcı olurlar.

{ Add a Comment }

Tarihin Diğer Bilimlerle İlişkisi

Tarih biliminin yalnız kendi yöntemlerini kullanarak doğrulara ulaşması mümkün değildir. Bu nedenle diğer bilimlerden yardım alınmalıdır. Tarihi olayları anlamamıza yardım eden kaynakların çeşitliliği de bu bilimlerden yararlanmayı zorunlu hale getirmiştir.

– Coğrafya (Yer Bilimi): Tarihi olaylar belirli bir coğrafi mekânda meydana gelmiştir. Bu olayların oluşumunda insan topluluklarının yaşadığı yerle, o yerin ikliminin önemli bir etkisi vardır. Örneğin, Orta Asya’nın coğrafi koşulları Türklerin konar-göçer bir yaşam tarzını benimsemelerinde ve savaşçı bir karakter kazanmalarında etkili olmuştur. Tarih araştırmalarında yer tasviri için fiziki coğrafyadan, sosyo-ekonomik konular için beşeri coğrafyadan yararlanılır.

– Arkeoloji (Kazı Bilimi): Geçmiş dönemlere ait toprak ve su altında kalmış kalıntıları ortaya çıkarıp inceleyerek tarihe yardımcı olur. Arkeoloji bu özelliğiyle daha çok yazının bulunmasından önceki (tarih öncesi) dönemlerin aydınlatılmasında rol oynar. Örneğin, Anadolu’da yapılan kazılarda ortaya çıkarılan Çatalhöyük bölgesi dünyanın ilk şehir yerleşmesi olarak gösterilmektedir.

– Kronoloji (Takvim Bilimi): Olayların gerçekleşme zamanını belirleyip, tarihi olayların sıralanışını yapar. Böylece tarihe yardımcı olur. Tarihi olayları kesintisiz verebilmenin koşulu olaylar arasında neden-sonuç bağlantılarını kurmaktır. Kronoloji bilimi bu bağlantıların kurulmasında önemli rol oynar.

– Etnografya (Kültür Bilimi): Geçmiş dönemlerde yaşayan insan topluluklarının yaşayışlarını, örf, adet ve geleneklerini inceleyerek tarihe yardımcı olur. Örneğin, Türkler’in ahiret inancı-na sahip olmaları nedeniyle, ölen bir kişinin mezarına sevdiği eşyaları koymaları bu bilimin ilgi alanına girer.

– Paleografya (Yazı Bilimi): Tarih araştırmalarında bir milletin dilini bilmek kadar yazısını bilmekte önemlidir. Örneğin Mezotopamya tarihi için çivi yazısını, Mısır tarihi için resim yazısını (hiyeroglif), Türk tarihi için Orhun ve Uygur alfabelerini bilmek gereklidir. Paleografya, insan topluluklarının kullandıkları bu tür yazı ve alfabeleri inceleyerek tarihe yardımcı olur.

– Epigrafya (Kitabe Bilimi): Anıtlar, taşlar ve binalar üzerine yazılan yazıları ince-leyip çözümleyerek tarihe yardımcı olur. Örneğin Kayseri Kültepe’de bulunan çivi yazısıyla yazılan kil tabletlerin okunması Anadolu ile Mezopotamya toplumları arasındaki ilişkileri anlamamızı kolaylaştırmıştır.
Nümizmatik (Para Bilimi) Paraların incelenmesi tarihin bazı bilinmeyen noktalarının aydınlatılmasında etkili olmaktadır. Bir devlete ait çeşitli paraların incelenmesi sonucunda o devletin, ekonomik durumu, bağımsız olup olmadığı, alfabesi, sanat tarzı, hükümdarlarının adı ve kronolojik sırası hakkında fikir sahibi olunabilir.

– Sosyoloji (Toplum Bilimi): Toplumdaki gelişmeleri ortaya koyarak tarihe yardımcı olur. Tarih, geçmiş dönemlerdeki olayları açıklarken bu gelişmelerden yararlanır.

– Filoloji (Dil Bilimi): Bir toplumun dilinin bilinmesi o toplumun tarihinin anlaşılmasında çok önemli bir yer tutar. Filoloji geçmişten günümüze kadar var olan dilleri inceleyip karşılaştırmalar yaparak tarihe yardımcı olur. Toplumlararası kültürel etkileşimin ortaya konulmasında önemli rol oynar.

– Antropoloji: İnsanlığın doğal tarihini ortaya çıkaran bir bilim sayı¬lan Antropoloji insan ırklarının ve kültürlerinin tarihi gelişimini inceler ve insan topluluklarını ırklarına göre sınıflandırır.

– Diplomatik (Belge Bilimi): Geçmiş dönemlerdeki toplumlardan günümüze ulaşan siyasi belgeleri ve yazışmaları inceleyerek tarihe yardımcı olur. Örneğin, dünyanın ilk yazılı antlaşması sayılan Kadeş Barışı’nın incelenmesinde diplomatik biliminden de yararlanılır.

– Felsefe: Felsefe, doğru ve bilinçli düşünmeyi, olayların belirtileri arasında bağlantılar kurmayı öğretir ve insanların dünya görüşlerinin kavranmasına olanak tanır. Olayların doğru olarak tahlil edilebilmesi için o devrin felsefesinin bilinmesi gerekir. Toplumların kısa ve uzun süreli hedeflerini belirlemeye ihtiyaç duymaları, ulusal tarihlerini insanlık tarihi içerisine oturtmalarını ve kazandıkları tecrübeleri, sorunlarının çözümü için yeniden yorumlamalarını sağlamıştır. Bu durum tarih felsefesini ortaya çıkarmıştır.

Tarih bu bilimlerin dışında İktisat (ekonomi), Geneloji (soykütüğü bilimi), İstatistik, Psikoloji, Toponimi (yer adları bilimi), Sicillografi (mühür bilimi), Heraldik (arma bilimi) ve Kimya (belgelerin yaşının saptanması amacıyla) gibi bilimlerden de yararlanır.Paleografya, Epigrafya, Diplomatik ve Nümiz- matik gibi doğrudan yazılı belgeleri inceleyen bilimler tarih öncesi devirlerin (yazıdan önceki dönem) aydınlatılmasında kullanılamaz.

{ 3 Comments }