Yerçekimi kuvveti sayesinde gazlar yeryüzü üzerinde bir ağırlık oluştururlar. Bu etkiye “Atmosfer Basıncı” adı verilmektedir. Basınç ölçü birimi “milibar”, basınç ölçen araç ise barometredir.

Toriçelli Deneyi: Toriçelli (İtalyan bilim adamı) havanın da bir ağırlığı olduğunu ve bunun ölçülebileceğini düşünmüştür. Toriçelli bir metre boyunda cam bir tüpün içine civa koyarak, bunu civa dolu başka bir kaba ters biçimde yerleştirmiş, civa sütununun 760 mm Boşluk seviyesinde kaldığını görmüştür. Toriçelli bu seviyeyi normal basınç kabul etmiştir. Ancak günümüzde basınç; basınç merkezlerinin birbirine göre konumuna bakılarak değerlendirildiği için bu basınç değeri standart basınç olarak kabul edilmektedir. Standart basınç 1013 milibardır.

a) Yerçekimi: Yerçekimi bütün cisimleri etkileyen bir kuvvettir. Dünyanın şekline bağlı olarak yerçekimi Ekvatorda az, kutuplarda fazladır. Yerçekimine bağlı basınç artışı fazla olmasa da basınç üzerinde etkili bir faktördür. Ancak basıncın Dünya üzerindeki dağılımı yerçekimine paralellik göstermez. Çünkü basınç üzerinde başka pek çok faktör etkilidir.

b) Sıcaklık (Termik Etken): Isınma veya soğuma ile oluşan basınç etkisine termik basınç adı verilir. Isınan ve soğuyan maddelerin hacmi ve yoğunluğu değişime uğrar. Isınan maddelerde hacim artar, yoğunluk azalır. Yoğunluğu azalan maddelerin yer üzerinde uyguladıkları kuvvet de azalır. Sıcaklığın arttığı yerlerde yoğunluğun azalmasına bağlı olarak alçak basınç merkezleri oluşur. Diğer taraftan soğuyan maddenin yoğunlaşmasıyla yarattığı etki artar. Soğuyan havanın oluşturduğu basınç ise yüksek basınçtır.

Açıklama: Soğuyan hava yığılarak basıncın artmasına neden olur. Yükselen hava ise yerdeki baskıyı azaltacağından basınç düşer. Termik basınç sistemleri Ekvator ve kutuplarda etkili olur

c) Yükselti: Atmosferdeki gazların % 75′ i en alt tabaka olan Troposferde yer almaktadır. Troposferin alt kesimlerinde yerçekimi fazla olduğundan su buharı ve oksijen gibi ağır gazlar burada yer alır. Buna bağlı olarak atmosferde yükseldikçe basınç değerleri düşer. Troposferde her 10 metrede hava basıncı ortalama 1 milibar azalır. Basınç yükseldikçe azaldığından, dağlık alanlarda basınç oldukça düşüktür.

Açıklama 1: Atmosferde aşağı kesimlerde basınç ölçülürse molekül miktarı fazla olduğundan basınç miktarı da yüksek olacaktır. Biraz yükseldiğimizde basınç bir miktar azalacak, ancak çok yüksek bir seviyeye çıkıldığında basınç tümüyle ortadan kalkacaktır. Basınçtaki azalma alt katmanlarda hızlıdır. Ancak yükseldikçe basınç değişimi azalır.

Açıklama 2: İnsan yaşamı için belirgin bir yükselti sınırı vardır. Bu sınırın üzerine özel cihazlar olmaksızın çıkılamaz. Bu seviye yaklaşık 5600 metre civarındadır. Dağcılar çok yüksek zirvelere oksijen tüpleri ile çıkarlar. Bunda hem oksijen azlığı hem de basınç düşüklüğü etkili olmaktadır.

d) Dinamik Etkenler (Dünyanın Dönüşü): Dünya kendi ekseni çevresinde büyük bir hızda dönmektedir. Dünyanın dönüşü sırasında hava ve su kütleleri büyük bir enerji ile savrulmaktadırlar. Bunun sonucunda hava kütleleri bazı enlemlerde yığılarak sıkışırken, bazı yerlerde yükselerek genişler. Ekvatordan kutuplara doğru esen Ters (üst) Alizeler koriyolis etkisiyle alçalarak 30° enlemlerine doğru yığılırlar. Burada Dinamik yüksek basınç kuşağı oluşur. Diğer taraftan Kutup ve Batı rüzgârları 60° enlemlerinde karşılaşarak yükselir. Bu alanda ise Dinamik Alçak basınç kuşağı ortaya çıkar.