Karamanlılar Devleti Uygurların dağılmasından sonra Kartuk, Yağma ve Çiğit Türkleri tarafından Türkistan’da kurulmuştur. Devletin kurucusu Bilge Kül Kadir Han, başkenti ise Balasagun‘dur. Satuk Buğra Han tarafından 932 tarihinde İslamiyet resmi din olarak kabul edilmiştir. Böylece Orta Asya’daki ilk Müslüman Türk devleti olmuşlardır. Devlet en parlak devrini Yusuf Kadir Han döneminde yaşamıştır. Devlet bu dönemde en geniş sınırlara ulaşmıştır. Gaznelilerle ittifak yaparak Samanoğulları Devleti’ne son vermişlerdir. Ancak bu İttifak Horasan meselesi yüzünden bozulmuş ve mücadeleye dönüşmüştür.

Karahanlılarda başlayan taht kavgaları Sonucu devlet 1042’de Önce ikiye ayrılmıştır. Doğu Karahanlılar önce Selçuklulara bağlanmış, sonra 1211’de Karahitaylar tarafından yıkılmışlardır. Batı Karamanlılar ise 1212’de Harzemşahlar tarafından yıkılmıştır.

KARAMANLILARDA KÜLTÜR VE UYGARLIK

Devlet Yönetimi: Karahanlılar eski Türk devlet geleneğine bağlı kalarak devleti ikili sistem (doğu – batı) şeklinde idare etmişlerdir. Hükümdarlar eski Türk hükümdarlarının kullandığı Han Hakan gibi unvanları kullanmışlardır.

Sosyal Hayat:  Karahanlılar etnik olarak büyük çoğunluğu Türklerden meydana gelen bir yapıya sahiptir. Bu yüzden halk ile idareciler arasında kuvvetli bağlar oluşmuştur. Hükümdarlar kalkın huzur, güven ve refahını sağlarken halkta devlete kesin itaat ederek bu hizmetlerin karşılığını vermeye çalışmıştır.

İslamiyet’in kabulü ile yerleşik hayata geçiş yaygınlaşmış ve şehir kültürü ortaya çıkmıştır. Karahanlılar şehirlerini eğitim, kültür ve ticaret alanında geliştirerek önemli birer merkez olmalarını sağlamışlardır. İlk Türk devletlerinde belli bir düzene oturmayan eğitim, bu dönemde belli bir plan ve program çerçevesinde düzenlenmiştir.

Ekonomik Hayat: Karamanlıların, merkez haline yetirdiği Şehirler ekonomik anlamda da devlete katkıda bulunmuşlardır. Karahanlıların İpek Yolu ticareti üzerinde yer alması bu şehirlerin önemini artırmıştır. Buhara, Taşkent, Semerkand gibi şehirler bu ticaret merkezlerinin başında gelmektedir. Karahanlıların bir diğer ekonomik faaliyeti, yerleşik hayata geçmeleriyle tarım olmuştur. Elde edilen ürünler önemli pazarlarda satılmıştır.

Dil ye Edebiyat: Karahanlılar İslamiyet’i benimsemiş olmalarına rağmen Türkçeye önem vermişlerdir. Türkçeyi resmi dil olarak kullanmışlardır. Türk dilini ve kültürünü devam ettiren Karahanlılar aynı zamanda ilk Türk İslam eserlerini ortaya koymuşlardır. En önemli eserleri;

– Kutadgu Bilig: Yusuf Has Hacip tarafından kaleme alınan ve devlet büyüklerine bazı nasihatleri içeren Türk – İslam döneminin ilk eseridir. “Mutlıluk veren bilgi” anlamına gelir. Doğu Karahanlı hükümdarı Tamgaç Buğra Han’a sunulmuştur. Uygur Türkçesi ile yazılmıştır.

– Divan-ı Lügati’t Türk: Kaşgarlı Mahmut tarafından kaleme alınan eserde Türkçe’nin Arapça’ya üstün olduğu belirtilmeye çalışılmıştır. Eser Abbasi Halifesi el-Mukteda Billah’a sunulmuştur.

– Divan-ı Hikmet: Hoca Ahmet Yesevi tarafından kaleme alınan eserde dini ve ahlaki Öğütlere yer verilmiştir. İslami esasları tasavvuf yoluyla anlatan bir eserdir.

– Atabetü’l Hakayık: Ahmet Edip Yükneki tarafından kaleme alınan eser “Hakikatlerin Eşiği” anlamına gelir. Ahlaki öğütler anlatılmaktadır.

Açıklama: Abdulkerim Satuk Buğra Han Karahanlıların 920 –  958 yılları arasındaki hükümdarıdır. 932 yılında İslamiyet’i kabul ederek, tarihteki ilk Müslüman Türk Hakanı olmuştur. Türklerin toplu halde İslam’a geçmesine zemin hazırlamıştır. Türk tarihi açısından Önemli bir devlet adamı olan hükümdar hakkında Satuk Buğra Han destanı anlatılmıştır, güzel ve adil idaresi ile halkının hoşnut olduğu bir lider olmuştur.