Magmanın çeşitli etkenler sonucunda yeryüzüne ulaşmasına volkanizma adı verilir. Volkanizma olayı genellikle levha kenarlarında ortaya çıkan bir durumdur. Çünkü buralar yer kabuğunun en zayıf bölümleridir. Ayrıca fayların bulunduğu alanlarda da fay boyunca yükselen magma yeryüzüne ulaşır. Volkanizma oluştuğu yere göre ikiye ayrılır. Bunlar derinlik ve yüzey volkanizmasıdır.

1) DERİNLİK VOLKANİZMASI: Bazı durumlarda magma yeryüzüne doğru yükselse de yüzeye ulaşamaz. Bu durumda magma yeraltında soğuyarak katılaşır. Katılaşan magmanın üzerindeki kayaçlar, dış kuvvetlerin etkisiyle aşınarak milyonlarca yıl sonra açığa çıkarlar. Açığa çıkan kayaçlara iç püskürük kayaçlar denir.

Batolit: Magmanın yerkabuğuna sokulduğu kesimlerde yerin onlarca kilometre altında, magmanın büyük bir kütle halinde soğuması sonucunda oluşan kubbemsi sokulum şeklidir. Batolitlerin üzerindeki kayaçların ayrışması ile iç püskürük kayaçlar ortaya çıkar. Ülkemizde Uludağ bunun güzel bir örneğidir.

Sill: Tortul tabakaların arasına sokulmuş iç püskürük kayaçlara sill denir. Genellikle damar şeklinde olduğu için damar kaya olarak adlandırılır.

Lakolit: Yeryüzüne yaklaşan magmanın tortul tabakaları dışa doğru bükerek oluşturduğu şekildir.

Dayk: Kayalarda bulunan çatlaklara dik biçimde sokulmuş, üzerindeki örtü aşındıktan sonra dik bir duvar görünümündeki derinlik volkanizması şeklidir. Ülkemizde Afyon Karahisar Tepesi ve Ankara Kalesinin bulunduğu tepeler birer dayktır.

2) YÜZEYSEL VOLKANİZMA: Magmanın fay hatları ve çatlaklar boyunca yeryüzüne ulaşması, yüzeysel volkanizma olarak adlandırılır. Yüzey volkanizması esnasında çevreye katı, sıvı ve gaz hâlinde milyonlarca tonluk malzeme yayılır. Bu materyallerden en önemlisi volkan külleridir. Volkan külleri yüzeyde pekişerek tüfleri oluşturur. Volkan külleri ile lavlar çevrede katmanlar oluşturur. Volkanik faaliyet sırasında çeşitli büyüklükteki kaya parçaları etrafa savrulur. Bunlar büyüklüklerine göre volkan kumu, volkan çıkılı (lapilli) ve volkan bombası gibi isimler alır. Volkanik faaliyetler sırasında;

– Volkanik depremler
– Kül yağmurları
– Isınan havanın yükselmesi ile oluşan fırtınalar
– Ani sel ve su baskınları görülebilir.

Volkanizma deniz altında da gerçekleşebilir. Bu durumda deniz tabanında ortaya çıkan magma anında soğumak zorunda kalır. Yüksek iç ısı nedeniyle dönerek etrafa savrulan lavlar üst üste birikerek yastık lavlarını oluşturmaktadır.