Etiket: karstik

Karstik Aşınım (Aşındırma) Şekilleri – İsimleri

Bunlar çözünebilen kayaçlarda oluşan aşınım şekilleri olarak da adlandırılmaktadır.

1) LAPYA: Karstik kayaçların dış yüzeyinde ve içinde oluşan çeşitli tip ve şekillerdeki küçük çukur ve oluklara lapya denir. Lapyalar en küçük karstik şekillerdir. Lapya oyuklarının içinde genellikle ayrışma ürünü olarak Terra rossa (Kırmızı Akdeniz) toprakları görülür. (Lapyalar küçük yer şekilleridir. Boyutları birkaç santimetreden birkaç metreye kadar değişmektedir.)

2) DOLİN: Karstik çözünmenin ilerlemesiyle birlikte ilk aşamada birbirinden bağımsız küçük çukurluklar ortaya çıkar. Bu küçük çukurlara dolin adı verilir.

3) UVALA: Zaman içinde dolinlerin büyüyerek birleşmesi sonucunda oluşan daha büyük karstik şekillerdir.

4) POLYE: Tektonik bakımdan aktif alanlarda çöken kısımlar zamanla çözünmeye bağlı olarak genişler ve büyük karstik ovalar ortaya çıkar. Bu karstik ovalara polye adı verilir. Polyelerin tabanı genellikle terrarossalarla kaplıldır. Ülkemizde polyeler özellikle Akdeniz Bölgesinde görülür. Antalya’daki Korkuteli, Bucak, Tefenni ve Akseki gibi olalar, polyelere örnektir.

5) MAĞARA: Yeraltına sızan suların eriyebilen kayaçları aşındırması ile oluşan yeraltı şekillerine mağara adı verilir. Mağaralar karstlaşmanın temel şekilleridir. Zamanla büyüyerek genişleyen mağaralar kilometrelerce uzunluğu ulaşabilirler.

6) OBRUK: Mağaralar zamanla çok büyür ve üzerindeki ağırlığı taşıyamaz. Bunun sonucunda mağara tavanı çöker ve büyük bir dairesel boşluk ortaya çıkar. Karstik arazilerde görülen büyük çöküntülere obruk adı verilir. Ülkemizde obruklar özellikle Obruk Platosu ile Antalya bölümünde görülür.

7) KÖR VADİ: Eski bir akarsu vadisinin karstlaşarak yeraltına inmesi sonucunda oluşan, genellikle sonunda bir düdenle tamamlanan vadi tipidir.

8) DOĞAL KÖPRÜ: Mağaraların tavanı zamanla çöker ve uzun vadiler oluşur. Bazı kısımlarda daha dayanıklı kayaçlar bulunduğundan buralar çökmez ve doğal bir köprü ortaya çıkar. Doğal köprülere ülkemizde “yer köprü” adı verilir, özellikle Akdeniz Bölgesinde çok sayıda doğal köprü bulunmaktadır. Ermenek’teki yer köprü bu oluşumun en güzel örneğidir.

9) DÜDEN (SUYUTAN): Karstik çukurlukların tabanında bulunan ve buralardaki yağış sularını yutan deliklere düden ya da suyutan adı verilir. Boyutları karstik çukurluğun boyutuna göre değişir. Genellikle bir mağaraya açılır.

Kaynak:

 

{ Add a Comment }

Karstik Aşınım – Karstik Aşındırma Nedir

Karstik Aşınım: Yeraltına sızan sular bazı kayaçları çözündürebilmektedir. Çözünebilen kayaçlarda görülen yer-yüzü şekillerine karstik şekiller denilmektedir. Karstik aşınım yeraltına sızan suların kayaçları çözündürmesi ile gerçekleşir. Özellikle yağış sularının içinde bulunan karbondioksit (C02) çözünmeyi büyük oranda hızlandırır.

Sıcak iklimlerde çözünme için uygun koşullar vardır. Ancak soğuk iklimlerde de karstlaşma yaşanır. Çünkü; soğuk sular daha fazla C02 taşırlar.

Karstlaşmanın yaşandığı kayaçlar;

  • Kireçtaşı (Kalker)
  • Alçıtaşı (Jips)
  • Tuz’dur.

Karstlaşma olayının gerçekleşebilmesi için öncelikle karstik kayaçlara ve yağışa ihtiyaç vardır.

Karstlaşmayı Etkileyen Faktörler: Karstlaşma olayının hızı ve şiddeti bazı faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterir.

  • Kayacın saflığı
  • Kayacın kalınlığı
  • Arazinin tektonik bakımdan faal olması
  • Kayaçlardaki çatlak ve gözenek oranı
  • Yağış miktarı
  • Bitki örtüsü
  • İklim ve sıcaklık

{ Add a Comment }