Abbasi Devleti’nin parçalanma sürecine girdiği dönemde valiler bağımsız hareket etmeye başlamıştır. Bu valiler zamanla Tevaif-i Mulük denilen devletler kurmuştur. Mısır’da kurulan Tolunoğulları ve İhşidiler bu şekilde kurulan devletlerdir.

Tolunoğulları (868 – 905)

✓ Mısır’da kurulan ilk Müslüman -Türk devletidir. Mısır’daki bin yıllık Türk egemenliğinin öncüsü olmuştun
✓Abbasi Devleti’nin Mısır valisi Tolunoğlu Ahmet tarafından başkent FuStat olacak şekilde kurulmuştur.
✓ Tolunoğlu Ahmet zamanında Suriye, Filistim Lübnan ve Bingazi ele geçirilmiştir.
✓ Tolunoğulları, Mısır’ı bayındır hale getirip halkın refah seviyesini yükseltmek için büyük çaba harcamışlardır.
✓ Bu amaçla sulama kanalları açmışlar, sanat ve mimari atanında önemli eserler meydana getirmişlerdir, Tolunoğulları’nın bu çalışmalarından dolayı bu dönem “Mısır’ın Altın Çağı” olarak adlandırılır.
✓ Tolunoğlu Ahmet’in ölümünden sonra oğulları arasında taht kavgaları çıkmıştır. Devletin zayıflamasından yararlanan Abbasi’ler Tolunoğulları’na son vermiştir.

Açıklama1: Tolunoğulları ilk Müslüman Türk devleti kabul edilen Karahanlılardan (932) önce bir tarihte Türk-İslam karakterli (868) bir i devlet olmalarına rağmen tarihçiler tarafından ilk Müslüman Türk devleti kabul edilmemiştir. Bunun nedeni olarak bir devlet teşkilatlanmasına sahip olmayıp Abbasi’lere bağlı bir beylik gibi faaliyet göstermesi kabul edilmiştir.

İhşidiler (Akşitler) (935 – 969)

✓ Mısır’da kutulan bir diğer Türk devletidir. Abbasi Devleti’nin Mısır valisi Muhammed Toğaç tarafından kurulmuştur.
✓ Devlete “İhşid” denilmesinin nedeni, halife tarafından Muhammed Toğaç’a verilen “Sultanların Sultanı” (İhşid) ünvanından dolayıdır.
✓ Muhammed Toğaç, Suriye, Filistin ve Hicaz’ı ele geçirmişin Tarihte Hicaz bölgesine hâkim olan ilk Türk devletidir.
✓ Muhammed Toğaç’ın Ölümüyle zayıflayan devlete Fatımi’ler son vermiştir.

Açıklama2: Her iki devletinde hükümdarlara yöneticileri ve orduları Türk halkı Araplardan meydana geldiği için kısa sürede yıkılmışlardır.

Mısır’da daha sonraki yıllarda Eyyübiler, Memlüklüler ve Osmanlılar Türk varlığını devam ettiren devletler olmuştur.