Büyüme ve Gelişmeyi Etkileyen Etmenler:

Ergenlikte büyüme ve gelişmeyi etkileyen faktörler şu şekilde özetlenebilir:
1- Kalıtım: İnsan organizması yaklaşık 50.000 gen taşır ve bu genler çocuğun büyümesini etkiler. Çocukların boyları ile anne – babalarının boyları arasında uygunluk vardır. Büyüme ve gelişme büyük ölçüde önceden planlanmıştır. Hastalık ve kötü beslenme gibi nedenler olmadığında büyüme ve gelişme hâlindeki insan bedeni âdeta bir hedefe varmaya çalışmaktadır.

2- İç Salgı Bezleri ve Hormonal Denge: Çocuklukta büyüme ve gelişmeyi esas olarak iki hormon belirlemektedir. Bunlar tiroit hormonu ve ön hipofizin büyüme hormonudur. Tiroit hormonu gelişme ve olgunlaşmayı, hipofiz hormonu ise boy uzamasını etkiler. Buluğ döneminde salgılanan androjen ve östrojen hormonları da büyümeye etki etmektedir.

3- Beslenme ve Sağlık Durumu Müzmin Hastalıklar, Travmalar vs.):  Bir insanın normal olarak büyüyebilmesi için sağlıklı bir bedene ve iyi beslenmeye ihtiyacı vardır. Gelişme çağındaki insan yeterli besin alamazsa büyümesi durur, sonra da dengesiz beslenmenin yan etkileri ortaya çıkar. Mesela karbonhidrat ağırlıklı beslenen çocuklar buluğa daha geç yaşta girerler ve bunlarda gelişme geriliklerine rastlanır.

4- iklim ve Coğrafi Koşullar: Yaşanılan coğrafi çevre ve iklim ortamı ile beden yapısı arasında ilişki bulunmaktadır. Yaşanılan yerin deniz seviyesinde olmasıyla yüksek bir platoda olması, oradaki insanları farklı hava basınçları ve iklim şartlarıyla karşı karşıya bırakır. Yüksek platolarda ve dağlık bölgelerdeki insanlar, bölgelerindeki hava basıncına uygun bir beden yapısı geliştirirler. Sıcak bölgelerde kızlarda menarş (ilk adet kanaması) daha erkendir.

5- Aile İçi iletişim ve içinde Bulunulan Diğer Sosyal Ortamlar: Aslında burada belirtilen faktörlerin tamamı bireylere ilişkin farklılıkların temel kaynaklarını da ifade etmektedir. Bu faktörler tüm yaşam boyunca gelişimi etkileyen, sadece ergenliğe bağlı olmayan etkenlerdir. Bireyin ergenliğe ne zaman gireceği, bu dönemin ne kadar sorunlu/sorunsuz geçeceği, bu döneme özgü gelişim görevlerinin ne şekilde yerine getirileceği ve nihayetinde dönemin ne kadar sürede sonlanacâğı bu faktörlere bağlıdır. Ebeveynler ve eğitimciler açısından önemli olan noktalar, gelişim özelliklerinin farkında olmak, çocuğun her açıdan yeni gelişimlere uyum sağlamasına yardımcı olmak, bireysel farklılıkları gözetmek, baskıdan kaçınmak, uygun iletişim ortamı hazırlamak ve iyi bir model olmaktır. Ebeveynler ve eğitimcilerin ergenle kurdukları iletişim ve bu iletişimin düzeyi çok önemlidir. Ergenlik öncesi döneme gereken önem verilmelidir. Çünkü çocukluk döneminde baskıyla eğitilmeye çalışılan çocuğa ergenlik döneminde demokratik yaklaşmaya çalışmak, beklenen etkiyi göstermez. İletişim açısından kaybedilen çocuğa ergenlik içinde ulaşmak ya çok zor ya da imkânsızdır. Burada bir sloganı hatırlatmakta fayda vardır: “Sorunlu çocuk yoktur, sorunlu ana-baba vardır. ”