Etiket: iklim

Dünyadaki Ilıman İklimler ve Özellikleri

I- Akdeniz İklimi: 30°-40° Enlemleri arasında kıyı kesimlerde görülen iklim tipidir. En tipik Akdeniz iklimi koşulları Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerde görülür. Bunun dışında her iki yarımkürede Orta Şili, Kap Bölgesi, Güney Avustralya ve Amerika’nın Kaliforniya eyaletinde görülür. Yazları sıcak ve kurak, kış ayları ise bol yağışlıdır. Yaz-kış yağış farkı oldukça fazladır. Kış sıcaklıkları 0° C’nin altına düşmez. Ortalama sıcaklıkları 15° C-20°C arasındadır.

Yağış miktarı değişkenlik gösterse de 800-1000 mm civarındadır. Kış mevsimi yağışların yaklaşık % 40-50’sini karşılar. Yağışlar genellikle yağmur olarak gerçekleşir. Orta kuşak iklimi olduğundan yağışlar cephe yağışı şeklinde oluşmaktadır. Yazların aşırı sıcak geçmesinde çöller üzerinden gelen hava kütlelerinin yaz mevsiminde bölgeyi etkisi altına alması neden olmaktadır.

Bitki Örtüsü( Kızılçam ve Maki): Akdeniz iklim bölgesinin ana bitki örtüsü Kızılçam ormanlarıdır. Kızılçamlar uzun yaz kuraklıklarına dayanabilen ve kış ılıklığı isteyen, kalın gövdeli ve iğne yapraklı bir ağaç türüdür. Bütün Akdeniz iklimlerinde görülmesine rağmen büyük bir bölümü tahrip edilmiştir. Kızılçamların ortadan kalkmasıyla oluşan kısa boylu ağaççık ve çalı topluluklarına maki adı verilir.

Makiler zeytin, defne, kocayemiş, zakkum gibi türlerden oluşmaktadır. Makiler özellikle kış mevsiminde yaprağını dökmeyen ve yeşil kalan bitkilerdir. İnsan tahribatı makilerinde yer yer ortadan kalkmasına neden olmuştur. Buralarda daha da kısa boylu çalılar yani garigler ortaya çıkmıştır.

II- Ilıman Okyanusal İklim: Ilıman kuşak karalarının batı kıyılarında ılıman okyanusal iklim etkilidir. En tipik şekilde Batı Avrupa kıyılarında görülür. İngiltere, Fransa, Almanya, Kuzey Batı Amerika, Güney Avustralya, Yeni Zelanda ile Güney Şili’de etkili olmaktadır. Yazlar serin kışları ılık her mevsim yağışlı geçen bir iklim türüdür. Kışları sıcaklık değerleri 0° Cnin altına düşmez. Yazında 25° Cnin üzerine çıkmaz. Nem oranı yüksek olduğundan sıcaklık farklılıkları oldukça azdır.

Bu iklim tipinin oluşmasında etkili olan faktörler, başta batı rüzgârları olmak üzere okyanus akıntılarıdır. Yıl boyunca okyanus üzerinden getirdiği nemli ve ılık havayı bölgeye taşıyan batı rüzgârları, bölgenin bulunduğu yüksek enleme rağmen ılıman koşullar yaşamasını sağlar.Türkiye’de Karadeniz kıyılarında yaşanan iklim, ılıman okyanus iklimine benzer özellikler göstermektedir.

Bitki Örtüsü(Karışık Yapraklı Ormanlar): Ilıman okyanus ikliminin bitki örtüsü yükseltiye bağlı olarak değişim gösterir. Kıyı kesimlerde geniş yapraklı ağaçların oluşturduğu ormanlar yerini iç kesimlerde önce karışık yapraklı ormanlara ve en yüksek kesimlerde de iğne yapraklı çam türlerine bırakır. Farklı ağaç türlerinin bir arada görüldüğü orman tipine karışık yapraklı ormanlar adı verilir. Bu ormanlar yağış miktarının 1000 mm’nin altına düşmediği alanlarda görülmektedir.

Geniş yapraklı ağaçların bulunduğu alt seviyeler zengin bir bitki çeşitliliğini barındırmaktadır. Ancak bu ormanlar boyut ve çeşitlilik bakımından ekvatoral ormanların oldukça gerisindedir. Türkiye’de Karadeniz ormanları karışık yapraklı ormanlar olarak değerlendirilmektedir.

III- Ilıman Karasal (Step) İklim: Step iklimi hem sıcak kuşakta hem de ılıman kuşakta etkili olan bir iklim türüdür, özellikle Asya ye Amerika’nın iç kesimleri ile Anadolu’da görülür. Aslında karaların iç kesimlerindeki geçiş kuşaklarında en yaygın alana sahip iklim türüdür. Step ikliminde sıcaklıklar kış aylarında sihrin altına düşer. Yaz aylarında ise oldukça yükselir. Yağış miktarı 250 – 350 mm arasında değişkenlik gösterir. Yağışın büyük bölümü ilkbahar aylarında düşmektedir. Genellikle yağmur olarak düşen yağışın oluşum şekli konveksiyoneldir.

Bitki Örtüsü(Stepler): Step ikliminde yağış miktarı oldukça düşüktür. Düşük yağış miktarı orman oluşumuna izin vermez. Bu nedenle step bölgelerinde yıl içinde yalnız bir veya iki mevsim yeşil kalabilen ot toplulukları görülür. Bu ot topluluklarına step adı verilmektedir. Step toplulukları genellikle oldukça küçük, yaz aylarında sararan, tohumlu bitkilerdir. Geven, yavşan otu, üzerlik, çoban yastığı ve kekik en önemli türleridir.

IV- Sert Karasal İklim: Karaların iç kesimlerinde etkili olan karasallık yıl boyunca serin olarak nitelendirilebilecek ortam koşullarının oluşmasına neden olmaktadır. Özellikle Kuzey Amerika, Asya’nın kuzey iç kesimleri ile İskandinavya’da görülen karasal iklim tipi, günlük ve yıllık sıcaklık farkının fazlalığı ile dikkat çeker. Yağış miktarı step ikliminden fazladır.

Ancak kış mevsimi çok uzun ve karlı geçtiği için ısınma süreci geç başlar. Bunun sonucunda konveksiyonel yağışlar yaz ortalarına kadar sarkar. Yağışların büyük bölümü kar olarak gerçekleşir. Yalnızca yaz yağışları yağmur şeklindedir. Yıllık ortalama sıcaklık 0°-10 °C arasındadır. Sıcaklık farkı ise 40° ye kadar ulaşabilmektedir. Uygun yükselti koşullarında karaların iç kesimlerinde de görülebilir. Türkiye’de Erzurum-Kars platosu bu durumun güzel bir örneğidir.

Bitki Örtüsü (Çayır ve Tayga): Sert karasal iklimde ana bitki örtüsünü çayırlar oluşturur. Çayırların stepten farkı, bu bitki örtüsünün geç yeşermesi ve boyutlarının step bitkilerine göre daha uzun olmasıdır. Çayırlar yalnızca sert karasal iklimde değil aynı zamanda yüksek dağ iklim bölgelerinde de görülürler.

Çayırların dışında karasal iklim bölgelerinde kış sıcaklıklarının düşük olmasına dayanabilen ağaç türleri yetişmektedir. Özellikle çam türlerinin görüldüğü bu bölgelerdeki ormanlara ‘Tayga” adı verilmektedir. Bu ağaç türleri konifer görünümlü ve oldukça dayanıklıdır. Kâğıt ve kereste yapımındaki değerlerinden dolayı ekonomik getirileri yüksektir. İskandinavya ve Sibirya’da geniş alanlar kaplarlar.

Açıklama: Sert karasal iklim koşullarında uzun boylu çayır toplulukları ve iğne yapraklı çam ormanları bir arada görülürler.

{ Add a Comment }

Dünyadaki Sıcak İklimler ve Özellikleri

I- Ekvatoral İklim: Ekvator çevresinde 10° Kuzey ve 10° Güney enlemleri arasında etkili olan iklim tipidir. Amazon ve Kongo havzaları ile Malezya, Endonezya ve Yeni Gine adaları bu iklim tipinin görüldüğü alanlardır. Yıllık sıcaklık ortalaması 25° C’dir. Sıcaklık değerlerinde büyük değişimler görülmez. Çünkü bu bölge güneş ışınlarını yıl boyunca dik ve dike yakın açılarla almaktadır.

Yağış miktarı genellikle 2000 mm’den fazladır ve her mevsim yağışlı geçer. Yağışlar büyük ölçüde konveksiyon yağışı şeklindedir. Ekvatoral iklimde en yağışlı mevsimden bahsedilemez. Çünkü bütün mevsimler oldukça yağışlıdır. Ekinoks tarihlerine denk gelen Mart-Eylül aylarında yağış miktarı artar. Güneş ışınları yılda iki kez tam dik geldiği için sıcaklık eğrisi iki kez en yüksek değere ulaşır. Ekvatoral iklimde sıcaklık ile yağış arasında doğru orantı vardır.

Bitki Örtüsü: Ekvatoral iklimde bitki örtüsü yıl boyunca yeşil kalan yağmur ormanlarından oluşmaktadır. Yağmur ormanları, dev boyutlu büyük ağaçlar ile oldukça uzun boylu orman altı bitkileridir. Bitki ve hayvan türü bakımından Dünyanın diğer bölgeleri ile kıyaslanamayacak ölçüde zengin bir yapıya sahiptir.

Açıklama: Ekvatoral yağmur ormanları karbondioksit dengesini koruduğu için Dünya ekolojik sisteminde çok önemli bir yere sahiptir.

II- Yazı Yağışlı Subtropikal (Savan) İklim: 10°-30° Enlemleri arasında görülen iklim türüdür. Ekvatoral iklim koşullarının yaşandığı alanların çevresinde ve özellikle de yüksek kesimlerde görülmektedir. Brezilya Platoları, Gine Körfezinin kuzeyi, Venezüella, Hindistan’ın yüksek kesimleri ile Avustralya ve Vietnam’da görülür. İklim koşullarındaki değişim belirgin olmasa da güneş ışınlarının geliş açısına bağlı olarak yazlar belirginleşir.

Sıcaklık değerleri 20° C’nin altına düşmez. Güneş ışınları yılda iki kez dik geldiğinden sıcaklık eğrisi iki kez en yüksek değere ulaşır. Yağış miktarı 1000-1500 mm arasındadır. Yağışın çok büyük bir bölümü yaz mevsiminde düşmektedir.

Bitki Örtüsü (Savanlar): Yağmur ormanları ile çöller arasında yer alan, genellikle uzun boylu ot ve çalılardan oluşan, kuraklığa dayanıklı bitki topluluklarına savan denilmektedir. Yağmur ormanları kadar fazla ve düzenli yağmur almadıkları için daha seyrek kısa ağaç ve çayır toplulukları ortaya çıkmıştır. Savanlar çöllere yaklaşıldıkça steplere dönüşürler.

Kurak savan bölgelerinin akarsu boylarında dar Savan ot toplulukları boyut olarak oldukça ve uzun şeritler halinde ormanlara rastlanır. Genellikle büyüktür (Antilop’un boyuyla kıyaslayınız.) palmiye ve şemsiye ağaçlarından oluşan bu ormanlara galeri ve park ormanları denilmektedir.

III- Muson İklimi: Her mevsimi sıcak, kış mevsimi kurak, yaz mevsimi aşırı yağışlı iklim tipidir, özellikle Güney ve Güneybatı Asya’da görülen bu iklim tipinin oluşumunda Muson rüzgârları etkili olmaktadır. Yaz mevsiminde Hint ve Büyük Okyanus üzerinden gelen nemli Muson rüzgârları bölgenin bol yağış almasına neden olurken, kış mevsiminde Asya üzerinden gelen soğuk ve kuru hava kütleleri yağış oluşumunu engellemektedir.

Yağış miktarı 1000-1500 mm civarında olsa da bazı yerlerde yağış miktarı çok büyük boyutlara ulaşmaktadır. Himalaya dağlarının eteklerindeki Çerapuniçi 11.000 mm yağış ile Dünyanın en fazla yağış alan merkezidir. Sıcaklık değerleri 10° Cnin altına düşmese de, mevsimler arası değişim oldukça fazladır. Bu durum muson rüzgarlarının bir sonucudur.

Bitki Örtüsü (Muson Ormanları): Kışın yaprağını döken geniş yapraklı ağaç türlerinden oluşan ormanlara muson ormanı adı verilir. Boyları 20-30 metre arasında değişen bu ormanlar oldukça sıktır. Genellikle bambu gibi ağaç türlerine rastlanır. Her ne kadar orman örtüsü gürse de bitki çeşitliliği ekvatoral yağmur ormanları kadar fazla değildir. iç kesimlerde musonlar yerlerini savanlara bırakırlar.

IV- Sıcak Çöl İklimi: Yıllık ortalama yağış miktarının 200 mm’den az olduğu, bitki yönünden çok zayıf alanlara çöl denilmektedir. Kutup bölgeleri de az yağış aldığından çöl olarak nitelendirilmektedir. Bu bakımdan çöller sıcak ve soğuk çöller olmak üzere ikiye ayrılır. Sıcak çöller genellikle 30° enlemlerine yer alan dinamik yüksek basınç sistemlerinin çevresinde oluşmuştur. Alçalan hava kütleleri ısınarak bölgenin yağış almasını engeller, bu nedenle çöllerde yağış miktarı son derecede düşüktür.

Bunun en güzel örneği Sahra ve Büyük Avustralya çölleridir. Sıcak çöllerin diğer bir grubu da kıtaların iç kesimlerinde deniz etkisinin sokulamadığı alanlardır. Buralar genellikle yüksek dağlık alanlarca çevrilmiş çukur havzalardır, örneğin Kayalık dağların ardındaki Nevada çölü ile Asya’nın iç kesimindeki Gobi çölü bunlara örnektir. Çöllerde sıcaklık değerleri gündüz çok yükselir (40° -50°C) ancak nem azlığı nedeniyle geceleri sıcaklık değerleri sıfırın altına düşer.

Bitki Örtüsü: Çöl ortamları farklı özellikleri nedeniyle canlı yaşamına son derece elverişsiz ortam koşullarına sahiptir. Uzun yıllar yağmur düşmeyen bu alanlarda ancak kuraklığa dayanabilen bitkiler ve otlar yaşayabilir. Çöl bitkilerinin en tipik örneği kaktüstür. Gövdesinde suyu muhafaza etme ve uzun yıllar susuz yaşayabilme özelliğine sahip olan kaktüsler çöl ortamının vazgeçilmez unsurlarıdır. Ancak kaktüsler yalnızca Kuzey Amerika çöllerinde görülmektedir.

 

{ Add a Comment }

Büyük İklim Tipleri Nelerdir

Dünyanın şekli ve hareketleri ile sıcaklık dağılımındaki dengesizlikler, basınç, rüzgârlar ile nemlilik ve yağış özelliklerinin farklı olması, Dünyada bir çok iklim tipinin oluşmasına neden olmuştur. İklim tipleri sıcaklık değerlerine göre üç gruba ayrılmaktadır. İklimler için bu şekilde bir sınıflandırmaya gidilmesinin nedeni sıcaklık değerlerinin Dünya üzerinde genelde enleme bağlı bir değişim göstermesidir. Bu yüzden örneğin; Ekvator çevresine sıcak kuşak, dönenceler ile kutup çemberleri arasına ise ılıman kuşak denilmektedir.

Her iklim tipinin kendine özgü bir takım bitki toplulukları vardır. Bunlara doğal bitki örtüsü denilmektedir. örneğin; Akdeniz ikliminde zeytin, kocayemiş, zakkum gibi bitkilerin oluşturduğu “Maki” bitki ailesinin üyeleri yaygın olarak görülmektedir. Her iklim tipinin bitki örtüsü bulunduğu gibi iklim, sıcaklık ve bitki örtüsüne bağlı olarak ortaya çıkan toprak tipleri de bulunmaktadır. Akdeniz ikliminde terrarossalar yer alırken, sert karasal iklimlerde çernozyomlar görülür.

Diğer taraftan iklim bölgeleri sınırları ülke sınırları gibi kesin olarak çizilmiş vazgeçilemez sınırlar değildir. Çeşitli koşulların değişmesiyle bu sınırlar değişebilir.

İKLİM TİPLERİ

Sıcak İklimler

1- Ekvatoral İklim
2- Yazı Yağışlı Tropikal İklim (Savan İklimi)
3- Muson İklimi
4- Sıcak Çöl İklimi

Ilıman İklimler

1- Akdeniz İklimi
2- Ilıman Okyanus İklimi
3- Step İklimi
4- Sert Karasal İklim
5- Yüksek Dağ İklimi

Soğuk İklimler

1- Tundra İklimi
2- Kutup İklimi

{ Add a Comment }

İklim ve İklim Elemanları Konu Anlatımı

Bir yerin hava olaylarını oluşturan faktörlere iklim elemanları denir. Bunlar sıcaklık, basınç ve rüzgârlar ile nemlilik ve yağış olarak nitelendirilir. Bir yerin ikliminin bilinmesi için oraya dair bütün verilerin bulunması gerekmektedir.

– Sıcaklık
– Basınç ve Rüzgarlar
– Nemlilik ve Yağış

Belli başlı iklim elemanlarıdır.

Isı ile Sıcaklık Kavramları

Isı, cisimlerde bulunan potansiyel enerji miktarıdır. Sıcaklık ise cisimlerdeki potansiyel enerjinin kinetik enerjiye dönüşmüş halidir. Yanlış bir durum olarak ısı ve sıcaklık aynı şeymiş gibi kullanılmaktadır. Isı ölçü birimi kalori, sıcaklık ölçü birimi ise santigrattır.

Güneş Sabitesi (Solar Konstant)

Güneşten dünyamızın dış yüzeyine bir saniyede ulaşan toplam enerji miktarına güneş sabitesi (solar konstant) denilmektedir. Bu enerji miktarı cm2 ye yaklaşık 2 cal’dir. Bu enerjinin dağılımı iklim için hayati önem taşımaktadır.

Güneşten Gelen Enerjinin Dağılımı

% 25 – Bulutlar ve atmosferden uzaya geri yansır. (Refleksiyon)
% 25 – Atmosfer içinde dağılır. (Difüzyon)
% 15 – Atmosferde emilir. (Absorbisyon)
% 8 – Yerden yansıyarak uzaya kaçar. (Albedo)
% 27 – Yeri ısıtır.
% 100 Toplam

Sıcaklık Etkenleri

Dünya üzerinde sıcaklık dağılışını etkileyen faktörlere sıcaklık etkenleri denir. Yeryüzündeki sıcaklık dağılışının farklılıklar göstermesinin temelinde sıcaklık etkenleri yatar. Bunlardan bir kısmı sıcaklık üzerinde büyük etkiye sahipken bir kısmının etkisi oldukça azdır. Sıcaklık etkenlerinin özellikleri dünya üzerinde küresel ve bölgesel sıcaklık farklılıklarına yol açarken iklim koşullarının şekillenmesinde de büyük önem taşırlar. Belli başlık sıcaklık etkenleri şunlardır:

  • Güneş Işınlarının Geliş Açısı
  • Güneş Işınlannın Atmosferde İzlediği Yol
  • Güneşlenme Süresi
  • Yükselti
  • Kara Ve Denizlerin Dağılışı
  • Nem Oranı
  • Okyanus Akıntıları
  • Rüzgarlar
  • Bitki Örtüsü
  • Diğer Etkenler

{ Add a Comment }

Atmosfer Gözlemleri ve Gözlem Çeşitleri

İklim koşullarının doğru ve güvenilir biçimde sınıflandırılması için sağlıklı rasatlara ihtiyaç vardır, iklim şartları sürekli değişken olduğundan, rasatlar ne kadar eski kayıtları içeriyorsa o derece güvenilirdir.

İstasyon: Çeşitli meteorolojik araçların ve kayıt cihazlarının bulunduğu, hava durumu tahminlerinin yapılmasını sağlayan merkezlerdir. Bunların içinde bir bilgisayar vardır. Bu bilgisayarlarda toplanan veriler ana bilgisayara gönderilerek ülke içindeki veriler tek merkezde toplanılır.

Sinoptik Gözlemler: Bütün dünyada aynı anda (başlangıç meridyeninin saatine göre) saat 06.00 – 12.00 – 18.00    – 24.00 saatlerinde yapılan gözlemlere sinoptik gözlem adı verilir. Türkiye’de 02.00 – 08.00        -14.00 – 20.00 saatlerinde yapılır.

Klimatolojik Gözlemler: Yerel saatler dikkate alınarak yapılan gözlemlerdir. Bu gözlemler 07.00-14.00-21.00 saatlerinde yapılır. Ancak her istasyon ihtiyaç ve amaçlarına göre farklı saatlerde gözlemler yapabilmektedir.

Fenolojik Gözlemler: Bitkilerin yaşam dönemleri ile olgunlaşma, çiçek açma, meyve verme gibi süreçlerinin dikkate alınarak değerlendirildiği iklim araştırma yöntemleridir.

Uydu ve Uzaktan Algılama Yöntemleri:  Günümüzde iklim ve meteoroloji araştırmaları uydular aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. Yüksek teknolojik donanıma sahip olan uydular atmosferle ilgili bilgileri çok süratli ve güvenilir biçimde yer merkezlerine ulaştırmakta, bu veriler iklim bilimcilerce değerlendirilerek hata oranı çok düşük tahminler yapılmaktadır.

Not: Meteoroloji araştırmalarında geçmişte yer gözlem istasyonları kulla­nılırken, günümüzde uydular bu çalışmalar için vazgeçilmez araçlar haline gelmiştir.

{ Add a Comment }

Mevsimlerin Oluşumu ve Özel Enlemler

Mevsimler: Mevsimlerin oluşumunun ve gece-gündüz sürelerinin Dünya üzerindeki değişiminin temel nedeni daha önce de değinildiği gibi eksen eğikliğidir. Eğer eksen dik olsaydı Ekvator Güneş ışınlarını daima dik açı ile alacak, aydınlanma çemberi daima kutuplardan geçecekti. Bu nedenle tüm Dünyada gece ve gündüz süresi eşit olacaktı. Ancak Dünya yörünge hareketi sırasında farklı konumlarda Güneş ışınlarını farklı açılarla aldığı için mevsimler ve gece gündüz süreleri değişime uğrar.

Özel Enlemler: Dünyanın yörüngedeki duruş biçimi oldukça önemli sonuçlara neden olur. Bunlardan biri de dönence ve iklim kuşaklarının oluşumudur. Dünyanın açısal konumuna bağlı olarak Güneş ışınlarının yıl içinde dik geldiği alanlar dönenceler ile sınırlandırılmıştır. 23° 27′ kuzey enleminde Yengeç Dönencesi, 23° 27′ güney enleminde ise Oğlak Dönencesi yer alır. Yıl içinde altı ay gece altı ay gündüz yaşanan kutup çevresi bölgesinin sınırı ise 66°33′ enlemlerinden geçer. Bu hayali çizgilere kutup daireleri adı verilir.

İklim Kuşakları: Yıl içinde Güneş ışınlarının geliş açısındaki değişime bağlı olarak Kuzey ve Güney yarımkürelerde matematik iklim kuşakları oluşur. Dönenceler arasındaki bölge tropikal kuşak, dönenceler ile kutup kuşağı arasındaki bölge orta kuşak, kutup noktaları ile kutup daireleri arasındaki alan ise kutup kuşağı olarak adlandırılır. Fakat Matematik iklim kuşakları ile sıcaklık kuşakları birbiriyle tam uyumlu değildir. Bu durumun ortaya çıkmasında sıcak ve soğuk su akıntıları, kara ve denizlerin dağılışı ile yükselti etkili olmuştur.

{ Add a Comment }