Etiket: dalgalar

Dalga Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri – İsimleri

DALGA AŞINIM (AŞINDIRMA) ŞEKİLLERİ

1) Falez: Yüksek kıyılarda dalganın kıyıya çarparak zamanla kıyıyı alttan oyması ile oluşan dik kıyı şekline falez denir. Kıyıya çarpan dalga kıyıyı önce alttan oyduğu için burada bir boşluk oluşur. Oluşan boşluk nedeniyle, zamanla ağırlığı taşıyamayan kayaçlar çökerek kıyının dik bir duvar gibi gerilemesine neden olur.

2) Aşınım (Abrazyon) Platformu: Gerileyen kıyı çizgisi ile eski kıyı çizgisi arasında uzanan, dalga aşınımı sonucunda oluşmuş düzlüklere aşınım platformu veya düzlüğü denilmektedir. Dalga etkisi ile oluşmuş bir abrazyon platformu ve geride dik falezler görülmektedir

3) Kıyı Mağarası ve Doğal Köprüler: Dalgalar, aşınıma karşı dayanıksız olan çatlak ve tabakaları daha hızlı aşındırırlar. Bunun sonucunda falezlerin tabanında karaya doğru küçük mağaralar oluşur. Çatlakların yoğun olduğu kısımları parçalayan dalgalar doğal köprülerin oluşmasını sağlar.

Bilgi Notu: İngiltere kıyılarında dalga aşınım, şekillerinin çok güzel örneklerini görmek mümkündür.

DALGA BİRİKİM (BİRİKTİRME) ŞEKİLLERİ

Kıyılarda hem dalgalar hem de akıntılar çeşitli boydaki materyalleri kıyıya hem taşır hem de biriktirirler. Ancak uygun ortamsal koşulların olduğu yerlerde dalgalar daha çok biriktirme yapar. Dalgalar rüzgâr yönüne bağlı olarak kumları sürükleyerek başka alanlara doğru taşırlar. Özellikle kumsalların oluşumunda taşınmanın büyük rolü vardır.

1) Kıyı Oku: Dalga ve kıyı akıntılarının taşıdığı materyalleri denize doğru biriktirmesi sonucunda oluşan çıkıntıya kıyı oku adı verilir. Kıyı okları genellikle farklı yönde ilerleyen dalga ve akıntıların karşılaştığı alanlarda oluşmaktadır.

2) Tombolo: Ada ile karayı ya da iki adayı birbirine bağlayan kıyı okuna tombolo adı verilir. Genellikle kıyıya yakın bir adaya çarpan dalgalar ikiye bölünür ve adanın gerisine doğru kumları biriktirir. Bunun sonucunda ada ile kara birbirine bağlanarak, yarım adaya dönüşür. Ayrıca farklı yönde hareket eden akıntıların karşılaşma alanlarında da tombololor oluşmaktadır. Türkiye’de en güzel örnekleri Kapıdağ Yarımadası ile Sinop Yarımadasıdır. Tombololar yalnızca ada ile karayı birbirine bağlamaz. Pek çok yerde iki adayı birbirine bağlayan tombololara da rastlanmaktadır.

3) Kıyı Set Gölü (Lagün): Eski bir körfezin denize açıldığı kısmın kıyı oku ile kapanması sonucunda oluşan göllerdir. Marmara Bölgesindeki Büyük ve Küçük Çekmece gölleri ülkemizdeki en güzel örnekleridir.

4) Kumsal: Dalgaların getirdiği materyalleri kıyıda biriktirmesi ile oluşan şekillerdir.

{ Add a Comment }

Dalga ve Akıntılar – 9. Sınıf Coğrafya

Dalga; okyanus, deniz veya göl yüzeyinde meydana gelen salınım hareketleridir. Dalgaların oluşumunu sürekli rüzgârlar gerçekleşebilir. Ancak; deprem, gel-git gibi faktörlerde dalga oluşumuna neden olabilir. Dalgalar kıyıya yaklaştıkça tabana sürtünmeye başlar ve bir noktada parçalanarak enerjisini yitirir. Bu duruma dalga çatlaması adı verilir.

Akıntı; suyun yüzeyinde veya derinlerinde meydana gelen yer değiştirme hareketidir. Isınan havanın yer değiştirmesinde olduğu gibi ısınan ve soğuyan su kütleleri de hareket etme eğilimine girer.

Akıntılara neden olan faktörler şunlardır:

Sürekli rüzgârlar: Yıl boyunca durmaksızın esen sürekli rüzgârlar su kütlelerinin hareket etmesine neden olur.
Gel-git: Ay’ın Dünya üzerindeki çekim kuvveti ile ortaya çıkan gel-git, su kütlelerinin hareket etmesine neden olur.
Yoğunluk farkı: Sıcaklık ve tuzluluk farkına bağlı olarak ortaya çıkan yoğunluk farkı nedeniyle, sular yoğun denizlerden, az yoğun denizlere ve tam tersi yönlere doğru hareket ederler, örneğin; Akdeniz ile Karadeniz yoğunluk bakımından farklı olduğu için iki deniz arasında önemli bir akıntı sistemi vardır.
Seviye Farkı: Bazı iç denizler beslenme olanakları bakımından elverişlidir. Bu nedenle seviyeleri yüksektir. Seviyesi yüksek denizden alçak denize doğru bir akıntı ortaya çıkar.
Dalgalar: Dalgalar çok küçük kıyı akıntılarına neden olurlar.

Dalga ve akıntılar kıyılardaki şekillenmeyi üç yolla gerçekleştirirler.

1) Aşındırma: Kıyıya çarpan dalgalar bir yandan kıyının dengesini bozarken diğer taraftan getirdikleri kaya parçalarını da kıyıya vurarak kıyının aşınmasını sağlarlar. Dalga aşındırmasına abrazyon adı verilir.
2) Taşınma: Akıntı ve dalgalar çeşitli boyutlardaki materyalleri taşıma özelliğine sahiptir.
3) Biriktirme: Dalga ve akıntılar belirli bir süre hareket ettikten sonra enerjilerini yitirerek getirdikleri materyalleri biriktirirler. Bunun sonucunda dalga birikim şekilleri ortaya çıkar.

{ Add a Comment }

mersin escort | erotik film izle