Geleneksel-gerçekçi roman, 19. yüzyılda tepe noktasına ulaşıp 20. yüzyılda egemenliğini sürdürürken bu yüzyılın ilk çeyreğinde yeni bir roman anlayışı baş gösterir ki buna modemizm diyoruz. I. Dünya Savaşı’nın yarattığı karamsar, ümitsiz, bunalımlı psikoloji, insanın dünya karşısındaki tedirginliğini artırmış; onu içinde yaşadığı topluma yabancılaştırmıştır, işte modemizm böyle bir ortamda doğmuştur ve modemist roman, gerçeklik karşısında tedirgin olan, iç dünyasına çekilen, ona yabancılaşan ve bunalıma giren “birey”i işlemiştir.

20. Yüzyılın ilk çeyreğine kadar yazarlar, genelde dış dünyayla örtüşen, neden-sonuç ilişkisine dayalı, gayet anlaşılır romanlar yazdılar. Ancak 20. yüzyılda siyasi ve sosyal şartların hızlı değişimi ile yazarların o zamana dek sağlam bir temele oturttuğu yapı kırılmaya başlandı. I ve II. Dünya Savaşı gibi tüm insanlığı derinden sarsan ve olumsuz etkilerini yıllarca yitirmeyen, insanları karamsarlığa sürükleyen savaşlar yaşandı. Bilim ve teknolojinin gelişimi, inanılmaz bir ivme kazandı. Televizyon, bilgisayar gibi araçların kullanımının artmasıyla insanlar arasında yüz yüze iletişim kopma noktasına geldi. Para, insan yaşamında en önemli öge hâline geldi ve çıkarcılık ön plana geçti. Dolayısıyla insanlar birbirlerine güvenlerini yitirdiler ve “yabancılaşma” başladı. Kişiler anlamlandıramadıkları dış dünyada kendilerine ait yeri bulamayınca, bunu edebiyat dünyasına taşıyarak bir kurgu tekniği hâline getirdiler. Böylece insanların kendilerine, birbirlerine ve gerçeğe yabancılaşması 20. yüzyıl edebiyatının temel noktası hâline geldi. William Faulkner, Franz Kafka gibi yazarlar bu anlayışla eserler verdiler. Bu yazarların temsil ettiği modernizm akımının temel özellikleri aşağıdaki gibi belirtilebilir.

Modernizm Akımının Özellikleri

  • Yazarlar dış dünyadaki şeylerin göründükleri gibi olmadıklarını söylemişler, yerleşik uzlaşımlara isyan etmişlerdir.
  • Modemist yazarlar, geleneksel anlatım ve yapıyı reddederek bilinç akışı, iç konuşma ve iç diyalog gibi teknikler kullanmışlar; sinemadan aldıktan geriye dönüş (flashback) tekniği ile de katı zaman zincirini kırmışlardır.
  • Yeni teknikler sayesinde okuyucu, hem karakterler hakkında daha doğru bilgiler edinmiş hem de iç içe geçmiş zaman olaylardan oluşan hikâyeye tanıklık etmiştir.
  • Eserlerde alegorik anlatım önemsenmiş, olay esaslı metinlerde çağrışımlara geniş yer verilmiştir.

Modernizmin Önemli Temsilcileri

James Joyce —— Roman
Franz Kafka —— Roman
Wirginia Wolf —— Roman
Marcel Proust —— Roman

Modernizmin Türk Edebiyatındaki Temsilcileri

Sait Faik Abasıyanık —— Öykü
Haldun Taner —— Öykü, Roman
Yusuf Atılgan —— Roman
Bilge Karasu —— Öykü, Roman
Ferit Edgü —— Öykü
Oğuz Atay —— Roman
Orhan Pamuk —— Roman