İnsan etkisinin dışında kendiliğinden var olmuş her şey doğayı oluşturur. Uzay, Dünya ve onun üzerinde yer alan okyanuslar doğal ortamın birer parçasıdır. Doğal ortam kavramıyla, insanın üzerinde yaşadığı doğal çevreden başlayarak, içinde bulunduğumuz kâinatın tümü anlaşılır, örneğin; İstanbul Boğazı doğal bir oluşumdur. Ancak onun hemen kenarında yer alan Mimar Sinan’ın muhteşem eseri Süleymaniye Camisi insan yapısı, beşeri bir unsurdur. Yani doğal ortam denildiğinde insan etkisinin dışındaki tüm olay ve faktörler anlaşılır. Güneşin doğması, yağmurun yağması, ayın tutulması gibi…

Doğal ortam insan yaşamının biçimlenişi bakımından büyük önem taşır. Soğuk iklimlerde insanların yıl boyu kalın giysiler giymesi, Ekvatoral bölge insanlarının ten renginin koyu olması, Güneydoğu Anadolu’da çatıların düz olması doğal ortamın insan yaşamına etkilerini gösteren örneklerdir.

Doğal Ortamın Dört Unsuru – Muhteşem Dörtlü

Doğal ortam dört temel öğeden meydana gelmektedir. Bunlar hava küre (atmosfer) su küre (hidrosfer), taş küre (litosfer) ve canlılar küresi’dir (biyosfer).

A) Atmosfer (Hava Küre): Atmosfer, insanın soluk almasını sağlayan çeşitli gaz ve moleküllerden oluşan, Dünyanın en dış kısmıdır. Gaz halindeki bu bölüm yerçekimi sayesinde uzay boşluğuna kaçmadan, yerkürenin dış yüzeyine bağlı kalır. Coğrafya atmosferi insan yaşamına etkisi ölçüsünde inceler. Ozon tabakasının seyrelmesi kimyasal bir reaksiyon olması bakımından kimya bilimini, oluşturduğu sıcaklık değişimi meteorolojiyi ve insan yaşamı üzerindeki olumsuz etkiler ise coğrafyayı ilgilendirir.

Klimatoloji: Sınırları belirli bir alanda yıllar boyunca yaşanan sıcaklık, nem, basınç ve rüzgârlar gibi olayları inceleyerek iklim tip ve bölgelerini, bunların özelliklerini araştıran bilim dalıdır.

Yardımcı Bilimler: Meteoroloji – Astronomi ve Jeofizik

B) Litosfer (Taş Küre): Dünyanın katı dış yüzeyi litosferi oluşturur. En üst katmanıdır. Bileşimdeki kayaç, ve minerallerden oluşan litosfer çeşitli canlıların üzerinde yaşadığı bir yapıdır. Coğrafya litosferi bir bütün olarak ele alır ve insan yaşamındaki etkilerini inceler

Jeomorfoloji: Katı yer yüzeyini oluşturan kayaç ve mineraller ile yeryüzünü şekillendiren iç ve dış kuvvetleri inceler.

Yardımcı Bilimler: Jeoloji-Jeofizik-Petrografi ve Pedoloji

C) Hidrosfer (Su Küre): Canlı yaşamının temel kaynağı olan su ve suyun bulunduğu doğal ortamlar coğrafyanın konularından birini oluşturur. Okyanus, deniz ve göller ile yer altı-yer üstü suları coğrafyanın inceleme alanlarındandır. Küresel ısınmanın başlamasıyla su kaynaklarının değeri ve önemi geçmişe göre bir kat daha artmıştır.

Hidrografya: Okyanus, göl, akarsu ve yer altı suları gibi doğal kaynakları ve bunların insan yaşamına etkilerini inceleyen bilimdir.

Yardımcı Bilimler: Hidroloji – Hidrojeoloji – Oseanografya – Limnoloji

D) Biyosfer (Canlılar Küresi): Yeryüzü, atmosfer ve suların oluşturduğu doğal ortam içindeki tüm canlılar biyosferi oluşturur. Bitkiler, hayvanlar ve insanlar biyosferin en önemli unsurlarıdır. Değişen doğal ortam ve bu ortam içindeki canlıların, insan hayatı üzerindeki etkileri de coğrafyanın ilgi alanlarından birisidir.

Biyocoğrafya: İnsan, hayvan ve bitkilerin oluşum, gelişim ve dağılışını inceler. Kendi içinde ikiye ayrılır. Hayvanları inceleyen bölümü zoocoğrafya (hayvan coğrafyası), bitkileri inceleyen bölüm fitocoğrafya (Bitki coğrafyasıdır.)

Yardımcı Bilimler: Botanik – Zooloji ve Antropoloji